Het Pareto-principe in smeermanagement

In de meeste industriële installaties, groot of klein, is een terugkerend patroon zichtbaar: een beperkt aantal oorzaken is vaak verantwoordelijk voor het merendeel van de storingen en stilstand. 
Dit fenomeen staat bekend als het Pareto-principe (vaak aangeduid als de 80/20-regel) en is zeer relevant voor smeerbeheer.

De exacte verhouding verschilt per fabriek, industrie en dataset, maar het onderliggende principe blijft hetzelfde: een klein aantal dominante oorzaken veroorzaakt doorgaans een onevenredig groot aandeel van storingen, stilstand en onderhoudsinspanningen.

Door te begrijpen welke faalmechanismen de grootste impact hebben, kunt u als onderhoudsteam de betrouwbaarheid verbeteren, het aantal arbeidsuren verlagen en dichter bij de ideale onderhoudstoestand komen waarin assets op maximale prestaties draaien: de Optimum Reference State (ORS).

Het Pareto-principe in de praktijk

• Een beperkt aantal faal-oorzaken is doorgaans verantwoordelijk voor het merendeel van de storingen.
• Een relatief kleine groep machines is vaak goed voor een onevenredig groot deel van de totale stilstand.

Deze verdelingen zijn zelden exact 80/20, maar zijn doorgaans wel zodanig scheef verdeeld dat gerichte prioritering gerechtvaardigd is.

De 3 dominante, beheersbare oorzaken van storingen in gesmeerde assets

1. Contaminatie

Analyses van vroegtijdige lagerstoringen laten consequent zien dat contaminatie een belangrijke oorzaak is van voortijdig falen. Vergelijkbare mechanismen gelden ook voor andere gesmeerde componenten, zoals kettingen en tandwielkasten.
Vuil, vocht en reinigingsmiddelen kunnen in de contactzone terechtkomen en de smeerfilm aantasten. Zelfs microscopisch kleine deeltjes zijn al voldoende om abrasieve slijtage, oppervlakteschade en versnelde vermoeiing te veroorzaken.
Omdat contaminatie een externe verstoring is, vereist dit specifieke preventieve maatregelen, zoals effectieve afdichting, een hoge mate van reinheid en gecontroleerde smeerpraktijken.

2. Onjuiste of onvoldoende smering

Naast contaminatie is onjuiste smering een dominante en grotendeels beheersbare oorzaak van voortijdig falen. Analyses uit de industrie van vroegtijdige lagerstoringen tonen aan dat smeergerelateerde oorzaken verantwoordelijk zijn voor ongeveer 40–50% van de gevallen, afhankelijk van de toepassing en de bedrijfsomstandigheden.
Onjuiste smering — bijvoorbeeld door een ongeschikt smeermiddel, een verkeerde viscositeit, overmatige smering of juist te weinig smering — verstoort het smeerregime. Een te dunne smeerfilm leidt tot grenssmering en adhesieve slijtage, terwijl een te hoge viscositeit de wrijving verhoogt, extra warmte genereert en de degradatie van het smeermiddel versnelt.
Deze storingen zijn in grote mate te beheersen door de juiste productkeuze, correcte dosering en een consistente uitvoering van smeertaken.

3. Assembly and alignment errors

Montage- en uitlijnfouten komen minder vaak voor dan smeergerelateerde problemen, maar hebben vaak een onevenredig grote impact op de levensduur van componenten. Kleine afwijkingen in lagerpassingen, asuitlijning of tandwielvertanding verhogen de lokale contactspanningen, verminderen de effectieve smeerfilmdikte en versnellen vroegtijdig falen.

Pareto-perspectief op beheersbare faalmechanismen

Gezamenlijk vormen contaminatie, smeergerelateerde problemen en montage- en uitlijnfouten de grootste groep beheersbare oorzaken van storingen in gesmeerde assets. Deze clustering illustreert duidelijk de praktische relevantie van Pareto-denken binnen onderhoud en reliability engineering.
Vermoeiing blijft een belangrijk faalmechanisme, maar is doorgaans het eindresultaat van onderliggende problemen zoals onvoldoende smering, contaminatie of onjuiste belasting. Om die reden wordt vermoeiing hier primair beschouwd als een gevolg, en niet als een directe onderhoudshefboom.
Door te focussen op het beperkte aantal dominante en beheersbare faalmechanismen kunnen onderhoudsteams een onevenredig groot deel van de betrouwbaarheidsproblemen aanpakken — een praktische en realistische toepassing van het Pareto-principe binnen smeerbeheer.

Hoe u de 20% in uw fabriek identificeert

Het herkennen van de beperkte groep oorzaken die het grootste deel van de problemen veroorzaakt, is de echte kracht van het Pareto-principe. In de praktijk kan dit worden gedaan zonder complexe conditiebewaking. Onderhoudsteams kunnen een gestructureerde aanpak volgen op basis van:

1. Analyseer onderhoudslogboeken en stilstandsregistraties
   – Welke assets vallen vaker uit dan gemiddeld of veroorzaken een onevenredig groot deel van de stilstand?
   – Terugkerende problemen (bijvoorbeeld kettingen die snel uitrekken, lekkende tandwielkasten of lagers die te vroeg falen) wijzen meestal op de kritische oorzaken.
2. Cluster faalmechanismen
   – Groepeer storingen in categorieën: contaminatie, smeerproblemen, montage-/uitlijnfouten, overbelasting en corrosie.
   – In de meeste fabrieken verklaren twee of drie categorieën het merendeel van de storingen.
3. Voer een nulmeting uit
   – Een gestructureerde beoordeling van smeerpraktijken, productkeuze en smeerroutes geeft een objectief beeld van de risico’s.
   – Een nulmeting laat snel zien waar smeerpunten te vaak of juist te weinig worden gesmeerd, welke producten ongeschikt zijn en waar de kans op contaminatie het grootst is.
4. Gebruik ILAC Pro™ om prioriteiten te beheren
   – Zodra de nulmeting is uitgevoerd, kan ILAC Pro™ helpen inzichtelijk te maken welke smeerpunten de meeste tijd kosten, het grootste risico vormen of cruciaal zijn voor de betrouwbaarheid van de productie.

Toegepast op verschillende componenten

* Hoe u over- of ondersmering voorkomt
** Oxidatie versus thermische degradatie in smeermiddelen: oorzaken, effecten en hoe deze te beheersen.

Waarom gerichte smering loont

Het Pareto-principe laat zien dat onderhoudsteams niet méér hoeven te doen, maar slimmer. De sleutel ligt in:

• Standaardisatie en beheersing → smeerpunten, tagging, routes, frequenties en verantwoordelijkheden worden gedefinieerd, gedocumenteerd en beheerd in smeermanagementsoftware zoals ILAC®. Dit creëert consistentie, traceerbaarheid en controle, ondersteund op de werkvloer door 6S-principes.
• Precisiesmering → MicPol®-technologie versterkt de smeerfilm en hecht zich aan oppervlakken, waardoor betrouwbare prestaties worden ondersteund onder belasting, bij vocht en tijdens reinigingsprocessen.
• Strategisch onderhoud → LaaS® (Lubrication as a Service) stemt smeerbeheer af op de Optimum Reference State (ORS).
• Gestructureerd smeerbeheer → in lijn met de principes van ICML 55.

Impact op arbeidstijd, energie en kosten

Met personeelstekorten telt ieder uur. Door de kritische oorzaken aan te pakken:

• neemt het aantal noodinterventies af
• winnen teams tientallen uren per maand terug
• komt er meer capaciteit beschikbaar voor gepland onderhoud

Daarnaast levert precisiesmering bij geselecteerde aandrijvingen vaak 3–8% energiebesparing op, direct meetbaar in kWh en CO₂-reductie.

Conclusie

Het Pareto-principe laat zien dat een beperkt aantal dominante, beheersbare oorzaken — met name contaminatie, smeergerelateerde problemen en montagefouten — verantwoordelijk is voor een onevenredig groot deel van de storingen in lagers, kettingen en tandwielkasten.

Door hierop te focussen en te werken volgens de principes van de Optimum Reference State (ORS) bereiken onderhoudsteams een hogere betrouwbaarheid, lagere kosten en een effectiever gebruik van schaarse arbeidscapaciteit.

Wilt u weten waar de 80/20-kansen in uw fabriek liggen?

Contacteer onze experts

Bronnen:
Gebaseerd op industriële faalanalyses en gangbare praktijken binnen reliability engineering, waaronder de lagerfaalclassificaties van SKF en literatuur over smeerbetrouwbaarheid. Percentages zijn indicatief en variëren per toepassing en bedrijfsomstandigheden.

Auteur: Janneke van der Pol, MLT I